काठमाडौं । बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरमा मञ्चन भइरहेको नाटक ‘अछेता’ केवल मनोरञ्जनको माध्यम होइन, समाजका गहिरा घाउ, विभेद र अन्धविश्वासमाथि प्रश्न उठाउने सशक्त रंगमञ्चीय प्रस्तुति हो। निर्देशक गोविन्द सुनारको निर्देशनमा तयार भएको यस नाटकले कर्णालीका गाउँबस्तीमा अझै पनि विद्यमान अन्धविश्वास, धामी–झाँक्रीप्रतिको निर्भरता, जातीय विभेद, गरिबी र सामाजिक असमानताको यथार्थलाई मार्मिक ढंगले प्रस्तुत गरेको छ।
नाटकले नेपालको दुर्गम भूगोलमा शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र राज्यको पहुँच कमजोर हुँदा मानिसहरू कसरी रोग, पीडा र दुःखको समाधान अलौकिक शक्तिहरूमा खोज्न बाध्य हुन्छन् भन्ने यथार्थलाई केन्द्रमा राखेको छ। एउटा परिवार र समुदायको संघर्षमार्फत नाटकले गम्भीर प्रश्न उठाउँछ— आखिर मानिसले कहिलेसम्म आफ्नो नियति अन्धविश्वासको हातमा सुम्पिरहने?
कर्णालीका अनेक गाउँहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने परिवेशमा आधारित कथामा पात्रहरू केवल व्यक्ति मात्र होइनन्, समाजका विविध सोच र संरचनाका प्रतीकका रूपमा उभिएका छन्। कोही परम्पराको नाममा अन्धविश्वासलाई संरक्षण गर्न खोज्छ भने कोही परिवर्तन र चेतनाको पक्षमा उभिन्छ। कोही आफ्नो पीडाको कारण भाग्य र देवतालाई ठान्छ भने कोही त्यसको उत्तर सामाजिक संरचना र राज्यको उदासीनतामा खोज्छ।
‘अछेता’ को सबैभन्दा सशक्त पक्ष भनेको यसले कुनै पनि विषयलाई सतही रूपमा प्रस्तुत नगर्नु हो। धामी–झाँक्री परम्परालाई केवल आलोचना वा उपहासको विषय नबनाई, मानिसहरू किन त्यसमा विश्वास गर्न बाध्य हुन्छन् भन्ने सामाजिक र आर्थिक यथार्थलाई पनि उजागर गरिएको छ। जब अस्पताल टाढा हुन्छ, शिक्षा कमजोर हुन्छ र राज्यको उपस्थिति नाममात्रको हुन्छ, तब मानिसहरूले विश्वासको अर्को आधार खोज्नु स्वाभाविक हुन्छ। नाटकले यही जटिल यथार्थलाई संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गरेको छ।
जातीय विभेदको प्रश्न पनि नाटकको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। समाजमा अझै पनि व्यक्तिको मूल्य उसको क्षमता र मानवताभन्दा जन्मका आधारमा निर्धारण गर्ने प्रवृत्तिमाथि नाटकले गहिरो प्रहार गरेको छ। विभेदले व्यक्तिको आत्मसम्मान, अवसर र भविष्यमा पार्ने असरलाई कथाका घटनाहरूले प्रभावशाली रूपमा उजागर गरेका छन्। यस अर्थमा ‘अछेता’ केवल कर्णालीको कथा होइन, नेपालको समग्र समाजको साझा यथार्थ बनेर प्रस्तुत हुन्छ।
नाटकको भावनात्मक गहिराइलाई जीवन्त बनाउन कलाकारहरूको अभिनय प्रशंसनीय छ। मुख्य भूमिकामा रहेका झकेन बिसीले पात्रको पीडा, असहायता, विश्वास र विद्रोहलाई अत्यन्त स्वाभाविक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनका संवाद मात्र होइन, मौन क्षणहरू पनि उत्तिकै प्रभावशाली देखिन्छन्। कतिपय दृश्यमा उनको आँखाको भावले नै पात्रको सम्पूर्ण मानसिक अवस्थालाई दर्शकसामु उजागर गरिदिन्छ।
सुष्मिता कुँवरले पनि आफ्नो भूमिकालाई न्याय गर्दै नाटकको भावनात्मक आयामलाई थप मजबुत बनाएकी छन्। पीडा, आशा, डर र संघर्षका विभिन्न तहहरूलाई उनले संयमित र प्रभावकारी अभिनयमार्फत प्रस्तुत गरेकी छन्। झकेन बिसी र सुष्मिता कुँवरबीचको रंगमञ्चीय समन्वयले नाटकलाई थप जीवन्त र विश्वसनीय बनाएको छ।
अन्य कलाकारहरूको अभिनय पनि उत्तिकै सशक्त देखिन्छ। सामूहिक दृश्यहरूमा देखिएको तालमेल, पात्र निर्माणको गहिराइ र प्रस्तुतिमा देखिएको समर्पणले सम्पूर्ण टोलीको मेहनत स्पष्ट झल्काउँछ। कुनै पनि पात्र कमजोर वा अनावश्यक महसुस हुँदैन; प्रत्येक पात्रले कथाको सन्देशलाई अघि बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्।
निर्देशक गोविन्द सुनारको दृष्टि नाटकभरि स्पष्ट रूपमा अनुभूत हुन्छ। उनले विषयवस्तुको गम्भीरतालाई कायम राख्दै नाटकलाई अत्यधिक उपदेशात्मक बन्न दिएका छैनन्। दृश्य संरचना, संवादको लय, पात्रहरूको गति र भावनात्मक उतारचढावबीचको सन्तुलनले प्रस्तुति थप प्रभावकारी बनेको छ। कर्णालीको परिवेश, संस्कृति र सामाजिक यथार्थलाई स्थानीय स्वादसहित प्रस्तुत गर्दै उनले सार्वभौमिक सन्देश दिन सफल भएका छन्।
“शिल्पी थिएटरमा मञ्चन भइरहेको ‘अछेता’ ले कर्णालीको यथार्थलाई रंगमञ्चमा उतार्दै अन्धविश्वास, जातीय विभेद र सामाजिक असमानतामाथि गम्भीर बहस सिर्जना गरेको छ” ।
मञ्च सजावट, प्रकाश संयोजन र ध्वनि व्यवस्थापनले पनि नाटकको वातावरण निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। प्राविधिक पक्ष र कलात्मक प्रस्तुतिको संयोजनले दर्शकलाई केवल कथा हेर्ने मात्र होइन, पात्रहरूको संसारभित्र प्रवेश गरेको अनुभूति गराउँछ।
आजको समयमा ‘अछेता’ जस्ता नाटकहरू केवल मनोरञ्जनका लागि होइनन्, समाजसँग संवाद गर्नका लागि आवश्यक छन्। यसले दर्शकलाई अन्धविश्वास, विभेद, राज्यको भूमिका र सामाजिक परिवर्तनका सम्भावनाबारे गम्भीर रूपमा सोच्न बाध्य बनाउँछ।
अन्ततः ‘अछेता’ एउटा गाउँको कथा भएर पनि सम्पूर्ण समाजको कथा बनेर उभिन्छ। यसले पीडाको चित्रण मात्र गर्दैन, चेतना, प्रश्न र परिवर्तनको सम्भावनाको खोजी पनि गर्छ। शिल्पी थिएटरमा मञ्चित यो नाटक हेरेपछि दर्शक केवल ताली बजाएर फर्किँदैन; ऊसँग केही प्रश्न, केही असहजता र केही नयाँ सोच पनि घर फर्किन्छ। यही कुनै पनि सफल नाटकको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो, र ‘अछेता’ त्यसमा पूर्ण रूपमा सफल देखिन्छ।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो
